Khám phá lý thuyết về năng lực bản thân và tìm hiểu làm thế nào bạn có thể tăng cường nó.
Phát triển hạnh phúc, sức khoẻ và phúc lợi
Sau khi nhận thấy rằng niềm tin của một người vào khả năng hoàn thành một nhiệm vụ ảnh hưởng đến cách họ xử lý nó, Albert Bandura đã đề xuất một cấu trúc mới để giải thích sự quan sát này (Bandura, 1977). Ngoài việc xác định cấu trúc này, Bandura còn phác thảo bốn nguồn ảnh hưởng chính đến năng lực bản thân: trải nghiệm chinh phục, trải nghiệm gián tiếp, thuyết phục bằng lời nói và trạng thái cảm xúc và sinh lý. Hãy cùng xem xét kỹ từng nguồn ảnh hưởng này.
LÝ THUYẾT VỀ NĂNG LỰC BẢN THÂN
TRẢI NGHIỆM CHINH PHỤC
Khi nói đến việc phát triển năng lực bản thân, Bandura xác định rằng trải nghiệm chinh phục, là các kết quả thực hiện trong quá khứ của một cá nhân, là nguồn ảnh hưởng hiệu quả nhất (Bandura, 1994). Ví dụ, nếu bạn đã thực hiện tốt một nhiệm vụ nhất định trong quá khứ, bạn có thể cảm thấy năng lực để thực hiện lại một nhiệm vụ tương tự. Tuy nhiên, trải nghiệm chinh phục có thể là con dao hai lưỡi; những trải nghiệm tích cực của bạn có thể tăng cường năng lực bản thân, trong khi những trải nghiệm tiêu cực có thể làm suy yếu nó.
TRẢI NGHIỆM GIÁN TIẾP
Theo Bandura, trải nghiệm gián tiếp hoặc quan sát về hiệu suất của những người khác chiếm vị trí thứ hai trong việc ảnh hưởng đến năng lực bản thân (Bandura, 1994). Việc quan sát một người khác xử lý một tình huống tương tự và chứng kiến họ thành công có thể tăng năng lực bản thân của bạn. Tuy nhiên, giống như với trải nghiệm chinh phục, việc chứng kiến người khác thất bại hoặc gặp thua lỗ có thể làm giảm năng lực bản thân của bạn.
THUYẾT PHỤC BẰNG LỜI NÓI
Nguồn ảnh hưởng thứ ba định hình năng lực bản thân là thuyết phục bằng lời nói. Trong trường hợp này, những gì người khác nói về hiệu suất của bạn sẽ định hình cảm nhận của bạn về khả năng xử lý thử thách. Hơn nữa, nguồn thuyết phục bằng lời nói càng đáng tin bao nhiêu thì ảnh hưởng của nó đến năng lực bản thân càng lớn bấy nhiêu (Won, Lee & Bong, 2017).
Hãy tưởng tượng một huấn luyện viên đội bơi khuyến khích vận động viên của mình bằng cách cho họ biết rằng kỹ năng của họ đã cải thiện đáng kể trong mùa giải này. Bởi vì huấn luyện viên này sử dụng thuyết phục bằng lời nói theo hướng tích cực, các vận động viên bơi của cô có thể cảm thấy được động viên để tập luyện chăm chỉ hơn, nỗ lực nhiều hơn và có sự tự tin cao hơn vào khả năng thực hiện tốt của mình. Ngoài ra, những lời khuyến khích của huấn luyện viên này có khả năng ảnh hưởng đến năng lực bản thân của một vận động viên bơi nhiều hơn so với những lời tương tự từ một người bạn không phải là vận động viên bơi.
Hãy nhớ rằng trường hợp ngược lại cũng đúng; những lời nói làm nản chí có thể làm suy giảm dần năng lực bản thân. Ví dụ, nếu cùng một huấn luyện viên bơi này nói với các vận động viên của mình rằng cô mong đợi họ bơi tốt hơn rất nhiều hoặc hiệu suất của họ ở giải đấu bơi lần trước là không đạt mức của giải, các vận động viên của cô có thể nghi ngờ năng lực của mình và cảm thấy ít tự tin rằng họ sẽ thực hiện tốt trong các cuộc thi trong tương lai.
TRẠNG THÁI CẢM XÚC VÀ SINH LÝ
Nguồn ảnh hưởng cuối cùng trong mô hình năng lực bản thân của Bandura liên quan đến các cảm giác bên trong của cá nhân ở hai khía cạnh: cảm xúc và sinh lý. Về các ảnh hưởng cảm xúc, tâm trạng và quan điểm của bạn có thể ảnh hưởng đến cách bạn tiếp cận một thử thách. Nói một cách đơn giản, việc có thái độ tích cực có thể nâng cao năng lực bản thân của bạn còn thái độ tiêu cực có thể làm suy giảm nó (Bandura, 1994).
Các ảnh hưởng sinh lý bao gồm các phản ứng cơ thể của bạn, chẳng hạn như mệt mỏi, đau nhức, đau đớn, sự hài lòng và mức độ các hoóc-môn stress. Theo Bandura, những người coi các phản ứng vật lý của mình như những yếu tố năng động sẽ có năng lực bản thân cao hơn, trong khi những người coi chúng như những trở ngại sẽ có năng lực bản thân thấp hơn (Bandura, 1994).
CÁC MẸO TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC BẢN THÂN
Không phải ai cũng có năng lực bản thân cao trong mọi tình huống. Tuy nhiên, bạn có thể tăng cường năng lực bản thân của mình hoặc giúp người khác tăng năng lực của họ. Dưới đây là một số mẹo mà bạn có thể thấy hữu ích.
THỰC HÀNH, THỰC HÀNH, THỰC HÀNH
Mẹo này liên quan đến các trải nghiệm chinh phục trong mô hình năng lực bản thân của Bandura. Đơn giản, càng thực hành làm một việc gì đó, bạn càng có nhiều khả năng trở nên tốt hơn và bạn sẽ cảm thấy tự tin hơn khi thực hiện nhiệm vụ tương tự trong một tình huống khác.
THỬ NHỮNG ĐIỀU MỚI MẺ
Đề xuất này lại liên quan đến các trải nghiệm chinh phục. Mọi người có xu hướng cảm thấy thoải mái hơn với các tình huống quen thuộc. Do đó, càng chấp nhận nhiều điều mới lạ vào cuộc sống, bạn càng ít khả năng bị các nhiệm vụ mới làm cho e ngại. Việc thử những điều mới có thể tăng phạm vi kỹ năng của bạn, đồng thời bạn cũng có thể dễ dàng đối mặt hơn với các tình huống có điểm tương đồng với những trải nghiệm trong quá khứ.
TÌM NHỮNG HÌNH MẪU
Ở đây, chúng ta sử dụng nguồn thứ hai của Bandura, đó là trải nghiệm gián tiếp, cho rằng việc quan sát thành công của người khác có thể tăng cường năng lực bản thân của chúng ta. Việc chứng kiến người khác đạt được một mục tiêu tương tự có thể truyền động lực cho bạn để theo bước và tưởng tượng bản thân mình thành công. Và càng giống người đó về hoàn cảnh, bạn càng dễ dàng đồng cảm với trải nghiệm của họ.
HƯỚNG DẪN CHO NGƯỜI KHÁC
Nếu bạn có những thành tựu mà bạn tự hào, tại sao không chia sẻ niềm vui đó với người khác bằng cách giúp đỡ họ làm được điều tương tự? Nếu bạn chọn trở thành một người hướng dẫn, bạn có thể giúp tăng cường năng lực bản thân cho người được hướng dẫn bằng việc trở thành một hình mẫu cho họ. Hơn nữa, bạn có thể tiếp tục tăng cường năng lực bản thân của họ bằng cách đưa ra nhận xét tích cực và thường xuyên xem xét tiến trình của họ theo cách khuyến khích.
XÂY DỰNG HỆ THỐNG HỖ TRỢ
Việc nghe những lời nhận xét tích cực về hiệu suất của bạn có thể đáng kể tăng cường năng lực bản thân, đặc biệt là nếu lời khen đó đến từ các chuyên gia, giáo viên, huấn luyện viên và đồng nghiệp đã thành công trong những nỗ lực tương tự. Vì vậy, bạn có thể thử xung quanh mình bằng những người hỗ trợ mà bạn trân trọng ý kiến của họ.
LUÔN TÍCH CỰC
Điều quan trọng là phải nhận ra các dấu hiệu của stress và những suy nghĩ nghi ngờ bản thân để bạn có thể giải quyết chúng. Bạn có thể muốn tập trung vào những chiến thắng trong quá khứ và những trải nghiệm tích cực để giữ cho sự nghi ngờ bản thân không xâm chiếm. Việc giữ một danh sách những thành tựu mà bạn tự hào có thể rất hữu ích khi bạn cần một sự nâng đỡ nhanh chóng cho tinh thần của mình.
Nếu stress và lo lắng ngăn cản bạn tiến bộ, bạn có thể thử các bài tập thở, thiền và các công cụ quản lý stress khác.
DANNY VÕ 